حكما رابطه مسلَّم ميان همت و اراده نفس و استجابت دعا قائلند ( 1 ) . به هر حال حالت نفس از لحاظ صفا و ايمان و يقين و خلوص در استجابت مؤثر است . در حديث است : اذا دعوت فظن حاجتك بالباب . زينالعابدين در دعاى ابوحمزه مىفرمايد : اللَّهم انى اجد سبل المطالب اليك مشرعة . . . ج . شرط ديگر اينكه بر خلاف نظام تكوين و تشريع نباشد ( 2 ) ، زيرا دعا استمداد و استعانت براى رسيدن به هدفهايى است كه تكوين يا تشريع كه بدرقه تكوين است معين كرده . اگر دعا در اين زمينه باشد شكل يك حاجت طبيعى و واقعى به خود مىگيرد ، احتياج يك نقطه از نقاط عالم خواهد بود ساير اجزاء عالم به حكم اصل تعادل و توازنى كه هست و هركجا حاجت هست فيض مىرسانند ، به كمك او مىشتابند . و اما خواستن چيزى كه بر خلاف نظام تكوين است مثل خلود در دنيا يا بر خلاف نظام تشريع است مثل خواستن قطع رحم ، دعا قابل استجابت نيست ، زيرا هوسِ چيزى است كه حاجت طبيعى نيست و حال آنكه دعا بايد مظهر اظهار يك حاجت واقعى باشد . د . شرط ديگر اينكه ساير شئون زندگى انسان با هدف مقدس و عالى دعا هماهنگى داشته باشد ، از لحاظ نيت و اخلاق و اعمال . در حديث است :

--> ( 1 ) . محيىالدين مىگويد : العارف يخلق بهمته . ( 2 ) . لهذا وارد شده كه نگوييد : * ( اللَّهم لاتحوجنى الى احد من خلقك فانه ليس احد الَّا هو محتاج الى الناس بل يقول اللَّهم لاتحوجنى الى شرار خلقك و لايقول اللَّهم انى اعوذ بك من الفتنة بل يقول من مضلات الفتن و ان لايسئل فوق قدره فانه يستحق الحرمان . ( سفينه ) * ، ماده دعا )